Các Triệu Chứng PTSD và ADHD: Cách Phân Biệt và Kiểm Tra

Sống chung với chấn thương hoặc dị năng chưa được chẩn đoán có thể giống như giải một câu đố thiếu mảnh ghép. Điều này đặc biệt đúng khi các triệu chứng chồng chéo giữa Rối loạn Căng thẳng Sau Chấn thương (PTSD) và Rối loạn Tăng động Giảm chú ý (ADHD). Nhiều người trưởng thành tự hỏi: Các vấn đề về tập trung và thay đổi cảm xúc của tôi là do quá khứ hay do bộ não của tôi được kết nối như thế nào?

Hiểu sự khác biệt giữa hai tình trạng này là điều cần thiết để nhận được sự hỗ trợ phù hợp. Mặc dù chúng trông giống nhau ở bề mặt, nhưng "lý do" đằng sau các triệu chứng là rất khác nhau. Cũng khá phổ biến khi mọi người trải qua cả hai tình trạng cùng lúc, được gọi là đồng mắc bệnh. Nếu bạn cảm thấy choáng ngợp bởi các triệu chứng của mình, việc thực hiện sàng lọc trực tuyến miễn phí có thể là bước đầu tiên hữu ích để tìm ra sự rõ ràng.

Hướng dẫn này sẽ phân tích những khác biệt cốt lõi, các lĩnh vực chúng chồng chéo và cách bạn có thể bắt đầu phân biệt phản ứng chấn thương với dị năng. Cần có dũng khí để tìm kiếm câu trả lời — và đây là bước đầu tiên của bạn hướng tới việc kiểm soát sức khỏe tinh thần của mình.

Hiểu Sự Khác Biệt Cốt Lõi Giữa PTSD và ADHD

Để phân biệt giữa PTSD và ADHD, trước tiên chúng ta phải xem xét nơi các tình trạng này bắt nguồn và cách chúng phát triển theo thời gian. Mặc dù một người có thể gặp khó khăn trong việc chú ý trong cuộc họp hoặc cảm thấy "căng thẳng" trong cả hai trường hợp, nhưng gốc rễ sinh học và tâm lý là khác biệt.

PTSD Phát Triển Như Thế Nào Sau Chấn Thương

PTSD là tình trạng mắc phải. Nó bắt nguồn từ những trải nghiệm chấn thương — những sự kiện mà một người cảm thấy mạng sống hoặc sự an toàn của họ bị đe dọa. Chấn thương này khiến hệ thần kinh vẫn ở trạng thái cảnh giác cao trong thời gian dài sau khi mối nguy hiểm đã qua. Cơ thể trở nên "mắc kẹt" trong chế độ sinh tồn, liên tục quét tìm mối đe dọa không còn tồn tại.

ADHD Biểu Hiện Từ Thời Thơ Ưu

Ngược lại, ADHD là tình trạng thần kinh phát triển. Điều này có nghĩa là nó thường có mặt từ khi sinh ra và có thành phần di truyền mạnh mẽ. ADHD ảnh hưởng đến cách não xử lý dopamine và quản lý "các chức năng điều hành" như lập kế hoạch, thời gian và kiểm soát xung động. Mặc dù chấn thương đôi khi có thể bắt chước các triệu chứng ADHD, nhưng bản thân ADHD không do các sự kiện trong cuộc sống gây ra. Đó là một phần cơ bản trong cách bộ não của một người được cấu trúc và tổ chức.

Tổng Quan Về Tiêu Chí Chẩn Đoán

Các chuyên gia lâm sàng sử dụng DSM-5 (sổ tay về sức khỏe tâm thần) để phân biệt hai tình trạng này. Chẩn đoán PTSD đòi hỏi tiếp xúc với chấn thương và các triệu chứng trong bốn lĩnh vực. Đó là: ký ức xâm nhập, hành vi né tránh, thay đổi tâm trạng tiêu cực và tăng kích thích. Các triệu chứng này thay đổi cách một người tương tác với thế giới dựa trên kinh nghiệm trong quá khứ.

Tiêu chí chẩn đoán ADHD tập trung vào một mô hình dai dẳng về mất tập trung, hiếu động quá mức và bốc đồng gây cản trở chức năng. Các triệu chứng này phải có mặt trước 12 tuổi. Trong khi một người mắc PTSD có thể bị "mất tập trung" vì họ đang quét phòng để tìm lối thoát, thì một người mắc ADHD thường bị mất tập trung vì não của họ đã chuyển sang một suy nghĩ hoặc âm thanh thú vị hơn. Nếu bạn nghi ngờ các triệu chứng của mình liên quan đến những ký ức cụ thể, bạn có thể muốn bắt đầu bài kiểm tra sàng lọc PTSD để xem bạn có phù hợp với các dấu hiệu PTSD hay không.

Sự Chồng Chéo Của Các Triệu Chứng: Tại Sao PTSD và ADHD Thường Bị Nhầm Lẫn

Rất phổ biến khi PTSD bị chẩn đoán nhầm là ADHD, hoặc ngược lại, vì chúng chia sẻ một số triệu chứng "bề mặt". Cả hai tình trạng đều có thể khiến việc giữ công việc, duy trì các mối quan hệ hoặc tổ chức trở nên khó khăn.

Thách Thức Về Sự Chú Ý và Tập Trung

Cả hai tình trạng đều gây ra khó khăn đáng kể trong việc tập trung, nhưng cơ chế khác nhau. Trong PTSD, các vấn đề về sự chú ý thường do tăng cảnh giác hoặc ly tách. Nếu não của bạn liên tục kiểm tra nguy hiểm, nó không thể tập trung vào bảng tính. Những hồi tưởng cũng có thể "kéo" tâm trí bạn ra khỏi khoảnh khắc hiện tại, khiến bạn trông có vẻ mất tập trung.

Trong ADHD, khó khăn là dựa trên thần kinh. Não gặp khó khăn trong việc duy trì sự tập trung vào các nhiệm vụ không tự nhiên kích thích. Một người mắc ADHD có thể đánh mất chìa khóa vì họ không "ghi nhớ" vị trí họ để chúng. Ngược lại, một người mắc PTSD có thể đánh mất chìa khóa vì họ đang ở trạng thái lo lắng cao hoặc "tê liệt" vào thời điểm đó.

Các Mẫu Điều Chỉnh Cảm Xúc

Sự "bùng nổ" cảm xúc hoặc thay đổi tâm trạng là phổ biến ở cả hai. Tuy nhiên, các yếu tố kích hoạt thường khác nhau. Trong PTSD, các phản ứng cảm xúc thường liên quan đến lời nhắc về chấn thương (yếu tố kích hoạt). Một tiếng ồn lớn hoặc một mùi cụ thể có thể gây ra một cơn bùng nổ đột ngột của giận dữ hoặc sợ hãi. Những phản ứng này là một phần của bản năng sinh tồn của cơ thể.

Trong ADHD, cảm xúc mạnh thường liên quan đến thất vọng, buồn chán hoặc quá kích thích. Điều này đôi khi được gọi là "chứng loạn ngôn nhạy cảm với sự từ chối" hoặc đơn giản là xung động cảm xúc. Phản ứng thường là về tình huống ngay lập tức hơn là một sự kiện trong quá khứ. Hiểu các mẫu này là chìa khóa, và sử dụng bài kiểm tra tự đánh giá PTSD có thể giúp bạn xác định xem các thay đổi cảm xúc của bạn có liên quan đến "âm vang" chấn thương hay không.

Phân Biệt Phản Ứng Chấn Thương Với Dị Năng

Nếu bạn đang cố gắng tìm ra tình trạng nào phù hợp hơn với trải nghiệm của mình, điều hữu ích là xem xét dòng thời gian của cuộc đời bạn và các ngữ cảnh cụ thể mà các triệu chứng của bạn xuất hiện.

Các Triệu Chứng Bắt Đầu Khi Nào? Các Manh Mối Kiểm Tra PTSD vs ADHD

Một trong những cách đáng tin cậy nhất để phân biệt là xem các triệu chứng bắt đầu khi nào. Vì ADHD là thần kinh phát triển, các triệu chứng hầu như luôn xuất hiện trong thời thơ ấu. Ngay cả khi một người không được chẩn đoán cho đến khi trưởng thành, họ thường có thể nhìn lại và thấy rằng họ đã gặp khó khăn với sự tập trung hoặc năng lượng ở trường tiểu học.

Các triệu chứng của bạn có bắt đầu sau chấn thương — như một vụ tai nạn ô tô hoặc mối quan hệ độc hại trong tuổi trưởng thành? Không giống như ADHD — bắt đầu từ thời thơ ấu — mô hình này cho thấy PTSD. Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là chấn thương có thể "bộc lộ" hoặc làm trầm trọng thêm ADHD tiềm ẩn. Điều này khiến hai tình trạng thậm chí còn khó tách rời hơn nếu không có bài kiểm tra PTSD trực tuyến chuyên nghiệp làm điểm khởi đầu.

Các Mẫu và Yếu Tố Kích Hoạt Theo Ngữ Cảnh

Một manh mối khác là nơi và khi nào các triệu chứng xảy ra. ADHD là "phổ biến", có nghĩa là nó thường xuất hiện ở tất cả các lĩnh vực của cuộc sống — trường học, công việc, gia đình và sở thích. Mặc dù một người có thể tập trung tốt hơn vào những thứ họ yêu thích, nhưng cấu trúc não cơ bản vẫn giữ nguyên trên tất cả các môi trường.

Các triệu chứng PTSD thường theo ngữ cảnh. Bạn có thể cảm thấy hoàn toàn ổn và tập trung trong một thư viện yên tĩnh nhưng trở nên hoàn toàn không thể hoạt động trong một cửa hàng tạp hóa đông đúc cảm thấy "không an toàn". Nếu các triệu chứng của bạn dao động dữ dội dựa trên mức độ an toàn hoặc "bị kích hoạt" mà bạn cảm thấy, chấn thương có thể là yếu tố chính. Tự hỏi bản thân, "Tôi có cảm thấy như vậy ở mọi nơi, hay chỉ khi tôi căng thẳng?" có thể cung cấp thông tin chi tiết có giá trị.

Thách Thức Của Chẩn Đoán Song Hành: Khi PTSD và ADHD Cùng Tồn Tại

Cuộc sống thực hiếm khi đơn giản như một chẩn đoán đơn lẻ. Nhiều người thực sự mắc cả PTSD và ADHD. Đây là một tình huống phức tạp đòi hỏi cách tiếp cận tinh tế để điều trị. Nhận ra các triệu chứng PTSD phức tạp cùng với các đặc điểm dị năng có thể giúp bạn tìm ra con đường chăm sóc sức khỏe phù hợp hơn.

Nhận Biết Các Bài Trình Bày Kết Hợp

Nghiên cứu cho thấy những người mắc ADHD có thể dễ bị phát triển PTSD hơn. Điều này là do ADHD có thể dẫn đến nhiều tình huống rủi ro cao hơn. Ngoài ra, não ADHD trải nghiệm thế giới mạnh mẽ hơn, khiến các sự kiện chấn thương cảm thấy thậm chí còn choáng ngợp hơn.

Khi cả hai đều có mặt, chúng có thể ăn vào nhau. Ví dụ, sự bốc đồng của ADHD có thể khiến việc sử dụng các kỹ thuật định vị cần thiết để kiểm soát hồi tưởng PTSD trở nên khó khăn hơn. Ngược lại, căng thẳng mạn tính của PTSD có thể làm cạn kiệt "pin điều hành" của não. Điều này khiến các triệu chứng ADHD như hay quên và mất tổ chức trở nên tồi tệ hơn nhiều. Nhận ra sự chồng chéo này là bước đầu tiên hướng tới bài kiểm tra đánh giá PTSD toàn diện xem xét toàn bộ trải nghiệm của bạn.

Cân Nhắc Điều Trị Cho Các Tình Trạng Đồng Mắc

Nếu bạn mắc cả hai, điều trị chỉ một tình trạng có thể không đủ. Ví dụ, dùng chất kích thích cho ADHD có thể thực sự làm tăng lo lắng hoặc "run rẩy" về thể chất liên quan đến PTSD. Mặt khác, chỉ tập trung vào liệu pháp chấn thương có thể không giúp ích cho những khó khăn tổ chức suốt đời của ADHD.

Nhiều người thấy rằng kết hợp các chiến lược hoạt động tốt nhất. Điều này có thể bao gồm:

1. Liệu pháp: Như EMDR hoặc CBT để xử lý chấn thương.
2. Xây dựng kỹ năng: Học các chiến lược chức năng điều hành cho ADHD.
3. Quản lý thuốc: Làm việc chặt chẽ với bác sĩ để tìm ra sự cân bằng giúp tập trung mà không tăng kích thích quá mức.

Giá trị của việc sàng lọc chính xác không thể được nhấn mạnh quá mức. Nó đảm bảo rằng nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn có bản đồ phù hợp để hướng dẫn quá trình phục hồi của bạn.

Nếu Bạn Đang Gặp Khó Khăn Trong Việc Hiểu Các Triệu Chứng Của Mình, Hãy Nhớ Điều Này...

Phân biệt giữa PTSD và ADHD không chỉ là về nhãn. Đó là về việc tìm ra công cụ phù hợp để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn. Mặc dù các triệu chứng mất tập trung và thay đổi cảm xúc chồng chéo, nhưng nguồn gốc trong chấn thương so với thần kinh sinh học đòi hỏi những con đường chữa lành khác nhau.

Hãy nhớ những điểm chính này:

• ADHD thường kéo dài suốt đời và có mặt trong nhiều ngữ cảnh.
• PTSD liên quan đến các sự kiện chấn thương cụ thể và liên quan đến "tái trải nghiệm" những sự kiện đó.
• Có thể — và phổ biến — mắc cả hai tình trạng đồng thời.

Sự công nhận là khởi đầu của sự tiến bộ. Nếu bạn mệt mỏi vì tự hỏi tại sao bộ não của bạn cảm thấy như một "câu đố thiếu mảnh ghép", hãy dành một chút thời gian để xem kết quả kiểm tra PTSD của bạn thông qua sàng lọc bảo mật. Thông tin này có thể là một cây cầu mạnh mẽ đến cuộc trò chuyện tiếp theo của bạn với bác sĩ hoặc nhà trị liệu. Bạn không phải tự mình vượt qua sự nhầm lẫn này.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Sự Khác Biệt Giữa PTSD và ADHD

Chấn thương có thể gây ra các triệu chứng giống ADHD ở người trưởng thành không?

Có, chấn thương có thể gây ra các triệu chứng "mắc phải" trông giống hệt ADHD. Điều này bao gồm khó tập trung, bồn chồn và bốc đồng. Điều này xảy ra vì "hệ thống báo động" của não quá hoạt động đến mức can thiệp vào phần "tư duy" của não. Để xem các triệu chứng của bạn có phù hợp với chấn thương hay không, bạn có thể thử công cụ miễn phí của chúng tôi để sàng lọc nhanh.

Làm cách nào để biết các vấn đề về sự tập trung của tôi là do PTSD hay ADHD?

Hãy tìm "tăng cảnh giác." Nếu sự thiếu tập trung của bạn là do dễ bị giật mình, kiểm tra cửa, hoặc cảm giác "diệt vong," đó có thể là PTSD. Nếu sự thiếu tập trung của bạn là do tâm trí bạn lang thang đến những ý tưởng mới thú vị hoặc chán các nhiệm vụ lặp đi lặp lại, đó có thể là ADHD.

Một người có thể mắc cả PTSD và ADHD không?

Chắc chắn rồi. Điều này được gọi là đồng mắc bệnh. Mắc ADHD đôi khi có thể khiến các triệu chứng PTSD cảm thấy dữ dội hơn vì não đã gặp khó khăn trong việc điều chỉnh cảm xúc. Chẩn đoán đúng cho cả hai là rất quan trọng để điều trị hiệu quả.

Các bài kiểm tra nào có thể giúp phân biệt giữa PTSD và ADHD?

Các chuyên gia sử dụng phỏng vấn lâm sàng và thang đo tiêu chuẩn. Đối với PTSD, PCL-5 là một công cụ được kính trọng rộng rãi. Trong khi ADHD đòi hỏi một loại lịch sử phát triển khác, bạn có thể bắt đầu hành trình trực tuyến của mình để loại trừ hoặc đưa vào thành phần chấn thương của các triệu chứng.

Chấn thương thời thơ ấu có làm tăng nguy cơ phát triển ADHD sau này không?

Chấn thương không "gây ra" tình trạng di truyền của ADHD, nhưng chấn thương thời thơ ấu sớm có thể thay đổi cơ bản sự phát triển của não. Những thay đổi này thường bắt chước các đặc điểm của ADHD. Đây là lý do tại sao nhiều chuyên gia nhấn mạnh "chăm sóc lấy chấn thương làm trung tâm" khi đánh giá các đặc điểm dị năng ở người trưởng thành.